Rhinopneumonie

 

 

De paardenwereld is recent opgeschrikt door de mededeling dat er in Drenthe paarden zijn geëuthanaseerd omdat zij rhinopneumonie opgelopen hadden. Met 'rhinopneumonie' wordt vaak de verlammingsvorm bedoeld, een aandoening waarbij paarden slap of zelfs verlamd raken. Rhinopneumonie is een aandoening die vergelijkbaar is met een lichte vorm van 'griep' maar die veroorzaakt wordt door een ander virus, een herpesvirus. Een zeer klein gedeelte van de paarden die rhinopneumonie oplopen raakt verlamd. Op dit moment (12 januari 2006) is in Friesland op één bedrijf het virus aangetoond. Dit betekent dat er op dat bedrijf paarden ziek zijn geworden door een infectie met EHV1- of EHV4-virus. Dit zijn herpesvirussen waarvan EHV1 sporadisch de verlammings­vorm geeft.

Wat is 'rhinopneumonie'?   EHV1 en EHV4 zijn herpesvirussen, en de meeste paarden in Nederland,  naar schatting zo’n 80 procent, komen regelmatig in aanraking met dit virus of zijn er zelfs drager van. Dragers hebben meestal geen last van het virus. Onder ongunstige omstandigheden zoals stress, transport, te sterke inspanning of een andere ziekte kan het virus actief worden en het paard ziek maken.   De ziekteverschijnselen   Meestal bestaan deze uit wat voorbijgaande koorts, minder eetlust, een vieze neus en soms wat lichte hoestklachten. Echt ziek zijn de paarden er meestal niet van. Na het doormaken van deze infectie kan bij een zeer klein aantal paarden verlamming optreden. Gek genoeg zien we deze verlammingsverschijnselen bedrijfsgebonden optreden: zo nu en dan is er een bedrijf waar enkele paarden slap en atactisch worden en waarbij er soms één of meer niet meer op kunnen staan. De ziekte verspreidt zich eigenlijk nooit van bedrijf naar bedrijf tenzij de zieke paarden verplaatst worden naar een ander bedrijf met paarden. Bij verlamde paarden is het nodig om de blaas te controleren omdat normaal plassen ook vaak niet meer lukt. Zijn paarden gaan liggen en kunnen ze niet meer zelf opstaan dan zijn de vooruitzichten op algeheel herstel en gebruik in de sport slecht. Paarden die alleen slap en atactisch zijn kunnen herstellen hoewel dat soms lang kan duren.

Preventie   Er bestaat veel onduidelijkheid over het nut van enten. In tegenstelling tot de influenza-enting biedt de herpes-enting helaas maar gedeeltelijke bescherming. In een gesloten groep paarden die goed geënt zijn tegen rhinopneumonie neemt het aantal geïnfecteerde paarden af. Het entschema: eerst twee entingen met 4 tot 6 weken ertussen, daarna na drie maanden een derde enting en vervolgens iedere zes maanden. De op die manier geënte paarden scheiden minder virusdeeltjes uit maar zijn niet minder gevoelig voor de verlammingsvorm. Wel zullen deze paarden minder klachten van de luchtwegen vertonen mits ze ook goed geënt zijn tegen influenza. Helaas mankeert het zeer vaak aan de basis-enting tegen influenza: eerst twee entingen met 4 tot 6 weken ertussen, een derde enting zes maanden later en vervolgens, afhankelijk van de entstof, iedere zes tot 12 maanden. Het is zeker niet uitgesloten dat een voorafgaande influenza infectie het paard gevoeliger maakt voor het oplopen van een rhinopneumonie infectie (en andersom). Een paard dat goed geënt is tegen influenza en rhinopneumonie kan toch nog een infectie met rhinopneumonie oplopen. Voor het individuele paard is de bescherming van de enting gering en ten aanzien van de verlammingsvorm nihil. Voor de abortus die soms ook optreedt na een infectie met het rhinopneumonievirus is de bescherming gering maar lijkt beter dan bij de verlammingsvorm.

Hygiëne   Soms wordt er gebeld met de vraag of er een vervoersverbod wordt ingesteld in verband met de rhinopneumonie. Nee dat wordt er niet. Het is geen aangifteplichtige ziekte en besmetting treedt vrijwel altijd op door contact van zieke paarden met gezonde, of in het geval van abortus door contact met het verworpen veulen, de nageboorte of vruchtwater met gezonde paarden. En: op dit moment zijn er voor zover bekend in Friesland nog geen paarden die verlamd zijn geraakt door het virus. De kans om een infectie met de schoenen of de kleding over te lopen van het ene naar het ander bedrijf is klein. Het virus is niet zeer resistent in de buitenwereld, en gevoelig voor desinfectantia, uitdroging en warmte. Wel zouden besmette emmers, sponsen, bitten en ongewassen handen of gereedschap  de infectie over kunnen brengen. Bijna altijd blijken zieke paarden door hoesten, proesten of neusuitvloeiing de infectie over te brengen. Het is altijd zinvol om bij paarden die verschijnselen hebben van een besmettelijke aandoening alle noodzakelijke hygiënemaatregelen te nemen.   Is het zinvol om nu te gaan enten?   Nee. Zoals gezegd duurt het minimaal drie tot zes maanden voor er enige bescherming tegen het EHV1-virus is opgetreden. In de periode aansluitend op het enten is het paard vatbaarder voor de infectie en ook vatbaarder om – hoe klein de kans ook is – de verlammingsvorm op te lopen. En: ook het goed geënte paard is even vatbaar voor de verlammingsvorm.

Wedstrijden afzeggen?   Alleen als er zieke paarden op een bedrijf aanwezig zijn is het onverstandig om op dat bedrijf andere paarden binnen te halen, of om met paarden elders heen te gaan, tenzij de zieke paarden echt, effectief gescheiden kunnen worden van de gezonde paarden. Dat betekent een luchtdichte afscheiding, geen mensen die bij beide groepen paarden komen, en strikte scheiding van materiaal en gereedschap. Denk ook aan kruiwagens bij het uitmesten en de paden van en naar mestplaats en de stallen. Paarden die geen koorts hebben en dit ook niet recent gehad hebben, en die geen hoestklachten of een vieze neus hebben, zijn geen verhoogd risico voor andere paarden. Op het moment is iedereen voorzichtig met zieke paarden, wedstrijden, en vervoer van het ene bedrijf naar het andere, maar aangezien het virus het hele jaar door bij paarden te vinden is moet je zeker ook oppassen als er niets aan de hand lijkt te zijn. Het verlamd raken van paarden op een bedrijf komt altijd als een donderslag bij heldere hemel. Men ziet het niet aankomen. De genoemde maatregelen ten aanzien van zieke paarden en hygiëne moeten dus het hele jaar gelden. Als alle paarden geënt zouden worden tegen het herpesvirus, zouden de totale problemen vrijwel zeker afnemen. Wordt slechts een deel van de paarden geënt dan valt het effect tegen, helaas ook voor de wel geënte paarden!

Zieke paarden   Als er op een bedrijf paarden koorts krijgen die gepaard gaat met klachten van de luchtwegen, is het verstandig om met een laboratoriumtest uit te zoeken wat de oorzaak van de mogelijke infectie is. Dat kan gebeuren door middel van bloed­onderzoek, maar ook door het nemen van zogenaamde neusswabs: er wordt wat slijm uit de neus afgenomen met een wattenstaaf. Dit laatste onderzoek is goedkoper en de uitslag is sneller bekend. Het is in het belang van alle paarden en paardeneigenaren om inzicht te krijgen in de oorzaak van besmettelijke ziekten. Dat is ook voor de dierenarts de beste manier om adviezen te kunnen geven over het enten en eventuele isolatie van een bedrijf.   S. Boerma Paardenkliniek Garijp